Ayar ve milyem rehberi

Ayar nedir?

Saf altın çok yumuşak bir metaldir; tırnakla bile iz bırakılabilir. Bu yüzden takıda altın; gümüş, bakır, çinko, paladyum gibi metallerle karıştırılarak alaşım hâline getirilir. Ayar, bu alaşımdaki saf altın oranını 24 parça üzerinden anlatan geleneksel ölçüdür. 24 ayar neredeyse saf altındır; 14 ayarda ise 24 parçanın 14’ü altındır, kalan 10 parça başka metallerdir.

Türkiye’de takıda en yaygın ayarlar 14, 18 ve 22’dir. 8 ayar daha çok uygun fiyatlı aksesuarda, 24 ayar ise külçe ve gram altında karşımıza çıkar. Bir ürünün ayarı damgasında yazar; damga genellikle yüzüğün iç yüzeyinde, kolyenin kilit plakasında ya da küpenin iğnesinin yakınında bulunur.

Milyem: ayarın binde karşılığı

Milyem, saflığı binde olarak ifade eder ve fiyat hesabında kullanılan asıl sayıdır. 22 ayar altın 916 milyemdir; yani 1 gram 22 ayar altının 0,916 gramı saf altındır. Kuyumcular buna “has karşılığı” der. Bir takının maden bedeli, gramı ile milyeminin çarpımı olan has gramın, o günkü has altın fiyatıyla çarpılmasıyla bulunur.

Gümüşte de aynı mantık geçerlidir: 925 ayar gümüş, bin parçada 925 parça saf gümüş içerir. Bu yüzden “925” ibaresi gümüş takıda bir saflık göstergesidir, marka değildir.

Ayar renk ve dayanıklılığı nasıl etkiler?

Altın oranı arttıkça renk daha sıcak ve koyu sarı olur, metal yumuşar. 22 ayar bir bilezik göz alıcı bir sarılıktadır ama çizilmeye ve ezilmeye daha açıktır; bu yüzden ince işçilikli, taşlı ürünlerde nadiren tercih edilir. 14 ayar ise daha açık tonludur, sert ve dayanıklıdır; her gün takılan yüzük ve zincirler için idealdir.

Beyaz ve rose altın da birer alaşımdır. Beyaz altında paladyum ya da gümüş ağırlıklı alaşım kullanılır ve parlak beyaz görünüm için yüzey genellikle rodajla kaplanır. Rose altında bakır oranı yüksektir; pembe ton buradan gelir. Rengin değişmesi ayarı değiştirmez: 14 ayar rose altın da 585 milyemdir.

Hangi takıda hangi ayarı seçmeli?

• Her gün takılacak yüzük ve ince zincir: 14 ayar. Çiziklere dayanıklıdır, fiyatı daha erişilebilirdir.
• Pırlanta ve değerli taşlı parçalar: çoğunlukla 18 ayar. Taş yuvalarının sağlamlığı ile altın oranı arasında iyi bir dengedir.
• Bilezik, burma ve ziynet: 22 ayar. Değeri ağırlıklı olarak maden bedelinden gelir; bozdurulduğunda işçilik kaybı daha azdır.
• Yatırım: 24 ayar gram külçe ya da çeyrek, yarım, tam gibi sikke altınlar. İşçilik yok denecek kadar azdır.

Fiyatta ayarın payı

Sırmava demosundaki her ürünün fiyat dökümünde gramı, milyemi ve has karşılığını açıkça görürsünüz. Aynı model yüzüğü 14 ayardan 18 ayara çevirdiğinizde iki şey değişir: milyem 585’ten 750’ye çıkar ve 18 ayarın yoğunluğu daha yüksek olduğu için aynı model biraz daha ağır tartar. İkisi birlikte maden bedelini artırır; işçilik de çoğu üründe maden bedeline oranlı olduğundan fiyat buna göre yükselir.

Eski altınınızı bozdururken de aynı hesap geçerlidir: kuyumcu gramı milyemle çarpıp has karşılığını bulur, has alış fiyatıyla çarpar ve eritme payını düşer. Altın hesaplayıcı sayfamızda bu hesabı kendiniz deneyebilirsiniz.

Damga ve belge

Güvenilir bir takıda ayar damgası okunaklıdır ve satış belgesinde ürünün gramı ile ayarı yazar. Online alışverişte de aynı bilgiler ürün sayfasında ve faturada yer almalıdır. Sırmava gibi bir kuyumcu e-ticaret sitesinde bu bilgiler ürün kartından sipariş belgesine kadar aynı kayıttan gelir; panelde değiştirilen işçilik kuralı sitedeki fiyata anında yansır.